Jazzgeschiedenis les 10

Tegenwoordig kunnen we de Jazz onderscheiden in drie hoofdstromingen, te weten:

1) Mainstream: 'Jazzstandards' ( Tin Pan Alley–songs, musicals )

2) Avant Garde: BeBop / Free Jazz ( 'Originals' )

3) Third Stream: deze term is pas in de zestiger jaren door toedoen van hoornist/musico­loog Gunther Schuller in zwang gekomen.

Dit staat voor de ( poging tot ) versmelting van Klassieke muziek en Jazz.

Waarom is de Jazz ontstaan in de Verenigde Staten en niet op de Caribische eilanden en in Zuid-Amerika, terwijl in al deze streken dezelfde Afrikaanse slaven te werk zijn gesteld op de plantages ?

Deze vraag beantwoorden door te stellen dat de slaven in de V.S. in contact kwamen met de Angelsaksische ( West-Europese ) cultuur, is op zich correct maar wel heel kort door de bocht. Dit verklaart niet op afdoende wijze het feit dat de slaven in de V.S. in het geheel niet (of zo weinig mogelijk) mochten trommelen of andere overblijfselen van hun Afrikaanse overerving mochten uiten, terwijl dit in Zuid-Amerika en op de Caribische eilanden bijna altijd moeiteloos werd toegestaan.

De daadwerkelijke onderliggende reden is dat de (Calvinistische) slavenhandelaren uit Engeland, Frankrijk en Nederland niets bekend konden ontdekken in de cultuur van de slaaf, terwijl de Portugese en Spaanse handelaren al eeuwenlang in contact waren geweest met de Afrikaanse cultuur door de Moorse overheersing van de Iberische eilanden en een deel van Frankrijk. Cultuurversmelting had hier al eeuwenlang plaatsgevonden en niet alleen daar, maar ook in Noord-Afrika alwaar de Arabische cultuur en de Cultuur van centraal Afrika in elkaar zijn opgegaan. De Spaanse en Portugese handelaren herkenden veel zaken in de cultuur van de slaven en stonden de uiting hiervan zonder problemen toe. Andersom herkenden de slaven ook veel van hun eigen cultuur in die van de Zuideuropese kooplieden. Hier komt nog bij dat de Zuideuropese handelaren het Romeins-Grieks Concept van de slavernij omhelsden, door toedoen van de Moorse slavernij die lang in hun streken had plaatsgevonden. Volgens dit concept is slavernij een noodlot dat een mens kan overkomen, maar geen onoverkomelijk. Het is mogelijk door arbeid jezelf vrij te kopen. Bovendien houdt dit concept verder in dat de slaaf slechts qua lichaam(sarbeid) bezit is van zijn/haar eigenaar en niet wat betreft de geest. De slaaf werd in de Griekse/Romeinse tijd ook niet echt als minderwaardig beschouwd en mocht ook trouwen en kinderen hebben. Maar de Noordelijke Europese kooplui waren sinds de Romeinse overheersing van Europa niet meer in contact gekomen met slavernij en het wezen hiervan was hun vreemd en lag de Christelijke handelaren derhalve zwaar op de maag. Een efficiënte oplossing voor deze gewetensbezwaren werd gevonden in het postulaat dat de zwarte mens een onderstadium van de echte mens is en eigenlijk nog een dier. En is het dan immoreel om dieren te verhandelen ? De slaven mochten ook niet trouwen en families werden ruw uit elkaar getrokken. Aldus werd het racisme geïntroduceerd, en een vorm van gemoedsrust, om een zeer lucratieve handel tussen de continenten te kunnen voortzetten. Christelijke handelaren zagen het daarbij als een voorecht om de heidenen de verlossing van de hemel te kunnen aanreiken als de slaven gekerstend konden worden. In eerste instantie mocht er nog wel wat getrommeld worden in de V.S. maar onder invloed van de dominante Angelsaksische cultuur werd dit verboden ( uit angst voor onderlinge communicatie die opstanden zou kunnen veroorzaken ). De vreemde, en daardoor beangstigende, Afrikaanse cultuur werd rigoureus de kop ingedrukt, waardoor de nieuwe muziekvorm, Jazz, begon te rijpen.

Waar komt de benaming -Jazz- vandaan ?

In eerste instantie werd de muziekvorm geschreven als -Jass-, dus met -ss- in plaats van -zz-. Dit is terug te vinden in de naam van de groep The Original Dixieland Jass Band, een blanke band uit New Orleans die in 1917 als eerste Jazz op de plaat mocht zetten. Echter al snel werd -Jass- gespeld als -Jazz-. De reden voor deze verandering is niet eenduidig te geven; wellicht klinkt de uitspraak met de dubbele -z- zwoeler en was deze daardoor meer geschikt om de algemene aandacht op de nieuwe muziekstijl te kunnen richten. De schrijfwijze met de dubbele -s- doet wel een vermoeden rijzen waar de term Jazz vandaan komt. In het onderstaande wordt dit verder uit de doeken gedaan.

De muziek in Noord-Amerika aan het begin van de twintigste eeuw werd nog geen Jazz genoemd. Het werd omschreven met aanduidingen als "Ragtime" of "Playing Hot". Juist deze term -Hot- heeft duidelijke bindingen met de Westafrikaanse muziek, daar we weten dat ook de authentieke Afrikaanse muzikanten een dergelijke benaming toekenden aan een onveranderlijke onderliggend puls in de door hen voortgebrachte muziek. Pas in het tweede decennium van de twintigste eeuw kwam de frase "Jazzing It Up" in omloop in New Orleans en dan voornamelijk in de rosse buurt van New Orleans, een wijk die beter bekend stond als The District, maar officieel als Storyville ( genoemd naar senator Joseph Story die in 1897 zorg heeft gedragen voor het samenbundelen van alle "illegale" activiteiten in één wijk ). Bovenstaande frase was zeker niet zonder sexuele implicatie. Meestal werd deze korte zin nadrukkelijk gezegd tegen de in de bordelen aanwezige pianisten, de zogenaamde professors, die vervolgens sneller gingen spelen om te laten merken dat de klant in kwestie te lang zijn gastvrouw bezig hield. Verschillende auteurs hebben er op gewezen dat de term -Jazz- misschien ook wel gebruikt werd als synoniem voor de geslachtsgemeenschap. Maar wellicht werd deze term aanvankelijk louter toegepast als aanduiding van een "Minstrel Show" of een "Vaudeville Show" ( Vaudeville: show van rondreizende gezelschappen waarbij de muziek slechts een onderdeel van de totale show uitmaakte ). Een intrigerende, mogelijke, verklaring van de benaming -Jazz- wordt afgeleid uit de Franse taal; een mogelijkheid die zeker plausibel te noemen is, daar Jazz naar voren kwam nadat door een stringente wetgeving in New Orleans de echte zwarten uit UpTown New Orleans gelijk gesteld werden aan de DownTown Creolen. Juist deze Creolen, veelal geboren uit een Franse (blanke) vader een een zwarte moeder, waren opgegroeid in een cultuur doorspekt met Franse opera- en operettemuziek naast populaire Franse liederen. Door de samenvoeging van de Franse cultuur ( Creolen ) met die van de echte zwarten ( te weten: de vrije slaven met hun Bluesmuziek ) kwam er een acculturatie op gang, ofwel een versmelting van verschillende culturen, die uiteindelijk tot het ontstaan van de Jazzmuziek aanleiding heeft gegeven. De Franse taal nu, kent het werkwoord -Jaser-, dat vertaald kan worden met "een geanimeerde conversatie hebben met verschillende mensen ( babbelen, kwebbelen )". Aangezien de Jazz in oorsprong een sterk collectieve muziekstijl was ( een collectieve improvisatiestijl, waarbij verschillende instrumenten gelijktijdig door elkaar speelden ), biedt deze omschrijving een enigszins geloofwaardige verklaring. Sommige onderzoekers echter hebben de afkomst van de term gezocht in het Franse zelfstandige naamwoord -chasse- (jacht), waarbij de afwisseling van de verschillende solo-instrumenten als basis wordt gezien van de terminologische herkomst. Nog een laatste verklaring van de term -Jazz- werd gezocht in de imitatie van de stoombootgeluiden, daar Jazz veel aan boord van de raderstoomboten op de Mississippi-rivier werd uitgevoerd.In deze zin zou Jazz een fonetische uitdrukking zijn, waarbij dus in de benaming het voortgebrachte geluid is vervat.

Conclusie : In de literatuur is geen eenduidige verklaring voor de herkomst van de benaming -Jazz- te vinden. Ook de muzikanten die aan de voet hebben gestaan van de ontwikkeling van de allereerste Jazzmuziek, kunnen (konden) geen licht op deze kwestie laten schijnen. Wellicht is de afleiding van uit het Franse werkwoord - Jaser- zo gek nog niet. Aangezien de eerste Jazz sterk door de Creoolse muziek werd beïnvloed én een vorm van collectief spel omhelste, geeft deze uitleg ontegenzeggelijk een basis voor verscheidene associaties.