%%stretchlast 1
Gealtereerde akkoorden
In de 19e eeuw wordt een nieuwe harmonische wereld ontdekt. Romantische en impressionistische componisten geven ons intrigerende voorbeelden van nieuwe klanken, die de normale harmonie van de voorgaande decennia uitbreiden en vervangen. Het sleutelwoord is chromatiek. Dit resulteert vaak in kunstmatige leidtonen, met hun inherente muzikale drive. Leidtonen maken de chromatische wereld van Liszt en Wagner mogelijk, met hun complexe akkoorden en snelle toonsoortwisselingen(wat Duitse theoretici "Leittonharmonik" noemen). Veel ideeen uit de romantische harmonie zijn later terug te vinden in composities van het impressionisme, maar in een meer uitgebreide vorm
Sectie 1: gealtereerde akkoorden of 'added note chords'.
1.1 Het principe van gealtereerde akkoorden
Je kunt gealtereerde akkoorden en akkoorden met toegevoegde noten vanuit verschillende theoretische gezichtspunten uitleggen. Ik kies voor een horizontale benadering: de veranderde noot als doorgangstoon of -wat min of meer hetzelfde is- als buurtoon. Dezelfde horizontale benadering kan handig zijn bij het tegenwoordig genoemde 'added note chord', bijvoorbeeld sus2 of add9.
Een voorbeeld van een gealtereerd akkoord, hier een Dom7:
X:1
%T:title
%C:composer
M:C|
L:1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=treble
V:3 clef=bass
V:4 clef=bass
V:5 clef=bass
%%staves {(1 2) (3 4 5)}
K:C
V:1
e8 "*"^d8 | e16 ||e8 "*"_d8 | c16 ||
V:2
G8 F8 | E16 ||G8 F8 | E16 ||
V:3
C8 B,8 | C16 ||C8 B,8 | C16 ||
V:4
G,16| G,16 ||G,16 | G,16 ||
V:5
C,8 G,,8 | C,16 ||C,8 G,,8 | C,16 ||
Voorbeeld 1
Meer voorbeelden zijn gemakkelijk te maken.
X:1
%T:title
%C:composer
M:C|
L:1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=treble
V:3 clef=bass
V:4 clef=bass
%%staves {(1 2) (3 4)}
K:C
V:1
d16 | e16 ||^d16 | e16 ||^d16 | e16 ||
V:2
A16 | G16 ||A16 | G16 ||A16 | G16 ||
V:3
C16 | C16 ||C16 | C16 ||C16 | C16 ||
V:4
F,16 | C,16 ||F,16 | C,16 ||^F,16 | C,16 ||
Voorbeeld 2
Een beetje veranderd:
X:1
%T:title
%C:composer
M:C|
L:1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=treble
V:3 clef=bass
V:4 clef=bass
%%staves {(1 2) (3 4)}
K:C
V:1
d16 | e16 ||^d16 | e16 ||^d16 | e16 ||
V:2
A16 | G16 ||A16 | G16 ||_A16 | G16 ||
V:3
B,16 | C16 ||B,16 | C16 ||B,16 | C16 ||
V:4
F,16 | C,16 ||F,16 | C,16 ||F,16 | C,16 ||
Voorbeeld 3
Kortom, elk akkoord kan worden gealtereerd door een of meer noten te altereren. Daarmee krijgt het akkoord bijzonder eigenschappen.
1.2 Drie populaire gealtereerde akkoorden in mineur
De volgende akkoorden zijn populair in de klasieke en romantische periode.
- Italian sixth (afkorting It. 6)
- German sixth (afkorting Ger. 6)
- French sixth (afkorting Fr. 6)
Technisch gesproken ontstaan deze akkoorden binnen mineur indien de vierde toon wordt verhoogd:
X:1 M:3/2 L:1/16 K:Cmin clef=treble [CEGc]8 "It. 6"[A,C^Fc]8 [G,DG=B]8 | [CEGc]96/4 ||[CEGc]8 "Fr. 6"[A,D^Fc]8 [G,DG=B]8 | [CEGc]96/4 ||[CEGc]8 "Ger. 6"[A,E^Fc]8 [G,DG=B]8 | [CEGc]96/4 || w: I \* V I I \* V I I \* V I
Voorbeeld 4
In populaire muziek kunnen deze ook worden aangetroffen, in 'Blackout' of Muse bijvoorbeeld:
X:1
%T:title
%C:composer
M:3/4
L:1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:Bb
V:1
z8/4B,8/4^C8/4 G8/4C8/4B,8/4 |z8/4 A,8/4D8/4 ^F8/4D8/4A,8/4 |z8/4B,8/4^C8/4 G8/4C8/4B,8/4 |z8/4 A,8/4D8/4 ^F8/4D8/4A,8/4 | z8/4^F,8/4A,8/4 D8/4A,8/4F,8/4 | z8/4 =F,8/4B,8/4 D8/4B,8/4F,8/4 |
V:2
E,48/4 | D,48/4 | E,48/4 | D,48/4 | C,48/4 | B,,48/4 |
Voorbeeld 5
1.3 Tussendominanten
Tussendominanten zijn bijzondere gevallen van gealtereerde akkoorden: zie elders op deze website.1.4 added note chords
Vele voorbeelden zijn te vinden bij Debussy, die op zijn beurt weer de jazz heeft geinspireerd.
X:3
M:none
L: 1/16
K:Bb
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
V:1
[C16D16G16] || !invisible!c0(C16D0) y50 (F0 G16)
V:2
[G,4F,4][C,4D,4]F,,4B,,,4 || (B,0 C16)
Voorbeeld 6
Je zou dit verticalisering van melodisch materiaal kunnen noemen. Een stregie die je overal kunt aantreffen:
X:1
%T:title
%C:composer
M:none
L:1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=treble
V:3 clef=treble
%%staves {1 (2 3)}
K:C
V:1
_A,8 =A,8 _A,8 | C8 B,16 : z16 ||
V:2
!invisible!C96/4 |C8- [B,C]16- : [CB,]16 ||
V:3
_A,96/4- | A,96/4- | A,16 ||
Voorbeeld 7
Vaak ontstaan 'added note chords' door een aangehouden toon. Twee voorbeelden van 'The Beatles': "A Hard Day's Night" en "She loves you" en een van The Who's "Baba O'Riley"
X:1
%T:title
%C:composer
M:none
L:1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:G
V:1
"G"[DGd-]16 "C(add9)"[EGd]16 "G"[DGd]16 || [Gcg]16 [Gcf]16 [Gce-]16 "G6"[GBde]16 ||[K:F][CF-A]16 "C(add4)"[CEGF]16 [B,DF]16 ||
V:2
G,,16 C,16 G,,16 || C,16 C,16 C,16 G,,16 || [K:F] F,16 C,16 B,,16 ||
Voorbeeld 8