ArtEZ Muziektheorie

%%stretchlast 1

%%beginps
/caret{2 copy M -2 8 RM 2 3 RL 2 -3 RL stroke
        /Helvetica 8 selectfont M -2 1 RM show}!
%%endps
%%deco c1 3 caret 10 3 3 1
%%deco c2 3 caret 10 3 3 2
%%deco c3 3 caret 10 3 3 3
%%deco c4 3 caret 10 3 3 4
%%deco c5 3 caret 10 3 3 5
%%deco c6 3 caret 10 3 3 6
%%deco c7 3 caret 10 3 3 7
%%deco c8 3 caret 10 3 3 8

%%setfont-3 Times 14
%%setfont-4 Times-Oblique 14

%%setfont-6 Times 10

%%annotationfont Times 8

%%subtitlefont Times 14

1. De gemeenschappelijke toon tussen akkoorden (common tone)

We ontdekten al dat het orgelpunt in composities van alle tijden en plaatsen wordt gebruikt. Nu bestuderen we een speciaal geval van het orgelpunt: als de gemeenschappelijke toon tussen akkoorden.

Er is een oude regel:

To effect a connection of two triads at once correct and satisfying to the ear, it is necessary to retain the common tone of the triads in the same voice. Conscientious application of this rule imparts fluency, euphony and unity to the harmony [...]

Uit P. I. Tchaikovsky: Guide to the practical study of harmony (1871)

Een traditioneel voorbeeld van deze regel is de progressie van Tonica (I) naar Dominant (V) met de gemeenschappelijke toon G of van Tonica (I) naar Subdominant (IV) met de gemeenschappelijke toon C.

X:1
M:C|
L:1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=treble
V:3 clef=bass
V:4 clef=bass
%%staves [(1 2) (3 4)]
K:C
V:1
E8 D8 | E16 | E8 F8 | E16 |]
V:2
C8 B,8 | C16 | C8- C8- | C16 |]
V:3
G,8- G,8 -| G,16 | G,8- A,8 | G,16|]
V:4
C,8 G,,8 | C,16 | C,8 F,,8 | C,16 |]
w: I V I I IV I

Laten we eens kijken naar enkele boeiende voorbeelden uit de klassieke en populaire wereld.

1.1 Totus tuus, Henryk Górecki (1987)

'Totus tuus' is een eenvoudige vocae compositie van Górecki (1987), dat onze gemeenschappelijke toon tecjniek demonstreert.

X:1
%T:title
%C:composer
M:none
L:1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=treble
V:3 clef=bass
V:4 clef=bass
%%staves [(1 2) (3 4)]
K:C
V:1
[M:3]_B8 _B4 |_B8 _B4 |c8 _A4 |[M:2] _B8 |[M:3] G48/4 |
V:2
[M:3]G8 G4 |G8 G4 |G8 F4 |[M:2] G8 |[M:3] _E48/4 |
w:To-tus Tu-us sum, Ma- ri- a
V:3
[M:3]_E8 _E4 |_E8 _E4 |_E8 _E4 |[M:2] _E8 |[M:3] _B,48/4 |
V:4
[M:3]_E8 D4 |C8 _B,4 |_A,8 C4 |[M:2] _B,8 |[M:3] _B,48/4 |
%
V:1
[M:3]_A8 G4 |F8 G4 |_A4 G4 F4 | G48/4 ||
V:2
[M:3]_E8 _E4 |_E8 _E4 |_E4 _E4 _E4 |_E48/4 ||
w:Ma-ter no-stri Re-demp-to-ris
V:3
[M:3]C8 C4 |C8 C4 |C4 C4 C4 |_B,48/4 ||
V:4
[M:3]F,8 G,4 |_A,8 G,4 |F,4 G,4 _A,4 |_B,48/4 ||

2 Pyramid song, Radiohead (2001)

'Pyramid' van Radiohead is een van de interessantste voorbeelden in de populaire muziek. De vier akkoorden van een licht gevarieerd ostinatopatroon delen de gemeenschappelijke toon F#.

X:1
%T:title
%C:composer
M:4/4
L:1/8
V:1 clef=treble
V:2 clef=treble
V:3 clef=bass
%%staves 1 {2 3}
K:Amaj
V:1
f8 - | f8 - | f6 e2 | =g2 e2 f2 (3:2:3zge
w:Ooh- ------Ooh
V:2
[A,CF]3 [A,CF]-[A,CF]2 [B,DF]2 | [B,DF]2 [CEF]2-[CEF] [CEF]3 |[CEF]3 [B,DF]-[B,DF]2  [B,DF]2 | [B,DF]2 [^A,CF]2-[^A,CF] [^A,CF]3 ||
V:3
[F,,C,]3 [F,,C,]-[F,,C,]2 [=G,,D,]2 |[=G,,D,]2 [A,,E,]2-[A,,E,] [A,,E,]3 | [A,,E,]3 [=G,,D,]-[G,,D,]2 [G,,D,]2 |[=G,,D,]2 ^F,,2-F,, F,,3 ||

3. Lost, Anouk (2004)

De ostinatobegeleiding van het nummer 'Lost' van Anouk vertoont een soortgelijke strategie.

X:1
%T:title
%C:composer
M:6/8
L:1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:G
V:1
z8/4D,8/4G,8/4 D8/4G,8/4D,8/4 |z8/4D,8/4G,8/4 D8/4G,8/4D,8/4 |z8/4D,8/4A,8/4 D8/4A,8/4D,8/4 |z8/4D,8/4A,8/4 D8/4A,8/4D,8/4 |
z8/4E,8/4G,8/4 D8/4G,8/4E,8/4 |z8/4E,8/4G,8/4 D8/4G,8/4E,8/4 |z8/4D,8/4A,8/4 D8/4A,8/4D,8/4 | D48/4 ||
V:2
G,,48/4 | G,,48/4 | F,,48/4 | F,,48/4|
C,48/4 | C,48/4 | F,,48/4- | F,,48/4||

Worden de arpeggio's en herhalingen verwijderd, dan worden de verbanden tussen de klanken volledig duidelijk: orgelpunt D, buurtonenpatronen in de middenstemmen en een basmelodie.

X:1
M:none
L:1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
V:3 clef=bass
score {1 2 3}
K:G
V:1
D16- D16- D16- D16 ||
V:2
[D,G,]16 "^N"[D,A,]16 "_N"[E,G,]16 [D,A,]16 ||
V:3
G,,16 F,,16 C,16  F,,16||

En als we stemverwisseling toepassen, zien we het basispatroon van de faux bourdon:

X:1
M:none
L:1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
V:3 clef=bass
V:4 clef=bass
score {1 (2 3 4)}
K:G
V:1
D16- D16- D16- D16 ||
V:2
G,16 A,16 G,16 A,16 ||
V:3
D,16 D,16 C,16 D,16 ||
V:4
G,,16 F,,16 E,,16  F,,16||

Dit idee kan heel gemakkelijk worden uitgebreid.

4 Magnificat, Arvo Pärt (1989)

Het meest complexe voorbeeld is het Magnificat van Arvo Pärt, waar toon C de centrale toon is, die bijna alle klanken gemeen hebben. Ter illustratie de laatste sectie.

X:1
%T:title
%C:composer
M:none
L:1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=treble
V:3 clef=treble
V:4 clef=treble
V:5 clef=octave=1 treble-8
V:6 clef=bass
V:7 clef=bass
%%staves [1 2 3 4 5 (6 7)]
K:Ab
V:1
V:2
 z8 z96/4 z8 z8 : z32 z8 z8 : z96/4 z8 : c32 c96/4 c32 |]
w: Do-mi-num
V:3
c8 c96/4 A8 A8 : A32 F8 F8 : A96/4 A8 : A32 F96/4 F32 |]
w:Mag-ni-fi-cat a-ni-ma me-a Do-mi-num.
V:4
F8 A96/4 F8 C8 | C32 C8 C8 : F96/4 C8 : C32 C96/4 C32 |]
w:Mag-ni-fi-cat a-ni-ma me-a Do-mi-ni-num.
V:5
A8 B96/4 G8 F8 : F32 E8 D8 : G96/4 F8 : F32 E96/4 D32 |]
w:Mag-ni-fi-cat a-ni-ma me-a Do-mi-num.
V:6
A,8 B,96/4 G,8 F,8 : F,32 E,8 D,8 : G,96/4 F,8 : F,32 E,96/4 D,32 |]
V:7
C,8 F,96/4 C,8 A,,8 : A,,32 A,,8 A,,8 : C,96/4 A,,8 : A,,32 A,,96/4 A,,32 |]
w:Mag-ni-fi-cat a-ni-ma me-a Do-mi-num.

Merk op dat toon C deel uitmaakt van klanken, die het resultaat zijn van melodisch denken.

5. Slotvoorbeelden van Victor Young en Eric Whitacre

Tot slot nog twee voorbeelden:

X:1
C:Victor Young, Beautiful love (1931) - (harmonic reduction)
M:C
L:1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:Dm
V:1
[Ace]16 [Acd]16 [FAc]16 [FAd]16 [Gce]16 [=ABd]16 [^CF=c]16 [=CEA]16 ||
V:2
[F,D,]16 [F,D,]16 [G,B,]16 [G,B,]16 [B,,_A,]16 [E,G,]16 [A,,G,]16 [D,F,]16 ||

X:1
C:Eric Whitacre, A boy and a girl (2002) - (harmonic reduction two fragments)
M:none
L:1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:Dm
V:1
"1"[DE]16 [FG]16 [GA]16 || "2"[[=EG]16 [GA]16 [A_B]16 [GA]16||"3"[A,C]16 [CD]16 [DE]16 [A,=B,]16 ||
V:2
[C,G,]16 [_E,_B,]16 [F,C]16 || [C,G,]16 [_E,_B,]16 [F,C]16 [_E,_B,]16|| [F,,C,]16 [_B,,F,]16 [C,G,]16 [G,,D,]16 ||