%%bgcolor white
%%scale 0.80
%%measurenb 0
%%rightmargin 0.8cm
%%staffsep 1.5cm
%%pagewidth 21cm
%%topspace 0cm
%%leftmargin 0.1cm
%%topmargin 0cm
%%botmargin 0.5cm
%%sysstaffsep 1.0cm
%%composerspace 0
%%staffscale 1.5
%abc-2.2
%%writefields Q false
%%beginps
/caret{2 copy M -2 8 RM 2 3 RL 2 -3 RL stroke
/Helvetica 8 selectfont M -2 1 RM show}!
%%endps
%%deco c1 3 caret 10 3 3 1
%%deco c2 3 caret 10 3 3 2
%%deco c3 3 caret 10 3 3 3
%%deco c4 3 caret 10 3 3 4
%%deco c5 3 caret 10 3 3 5
%%deco c6 3 caret 10 3 3 6
%%deco c7 3 caret 10 3 3 7
%%deco c8 3 caret 10 3 3 8
%------------------------------------
%horizontal bracket
%------------------------------------
%%beginps
/h_brackets_z {
moveto -6 3 rmoveto
gsave
2 2 rmoveto
0 -4 rlineto
12 add 0 rlineto
0 4 rlineto
stroke
grestore
} def
%%endps
%%deco h_br( 7 - 10 0 0
%%deco h_br) 7 h_brackets_z 20 0 0
%%titleleft 1
%%musicspace 0
%%composerspace 0
%%stretchlast 1
%%staffsep 66pt
%%vocalspace 18
%%titlefont Times-Bold 16
%%vocalfont Times 14
%%measurefont Times-Italic 12
%%annotationfont Times 14
3. Trappen en akkoorden
Vooraf: notatie met Romeinse cijfers
Als we iets willen zeggen over de rol van akkoorden en akkoordverbindingen in muziek moeten we een manier hebben om verband tussen de akkoorden onderling en de akkoorden en de toonsoort te leggen. Hiervoor worden romeinse cijfers gebruikt. Ze geven aan welke trap de grondtoon (niet de bastoon!!) van het akkoord in die toonsoort is. Zoals eerder opgemerkt wordt klassieke muziek in drieklanken en jazz in septime-akkoorden gedacht: II in de toonsoort C betekent in klassieke muziek derhalve d-f-a, in jazz het septime-akkoord op de 2e trap, d-f-a-c; op dezelfde wijze is V in C g-b-d, resp. het septime-akkoord op de 5e trap, g-b-d-f.
Als een drieklank of septime-akkoord in een omkering is gebruikt, voegen we aan het romeinse cijfer de cijferafkorting van die omkering toe. 'II 6' betekent dus in de toonsoort C het akkoord f-a-d (niet: d-f-b; het romeinse cijfer geeft de grondtoon aan!). Hetzelfde gebeurt natuurlijk met septiemakkoorden en de omkeringen daarvan. 'V2' is dus het secunde-akkoord -de 3e omkering- van het septiem-akkoord op de 5e trap; in C: f-g-b-d.
De Romeinse cijfers geven in principe laddereigen akkoorden aan, d.w.z. akkoorden die uitsluitend zijn opgebouwd uit tonen die tot de toonladder van de toonsoort behoren: II in C is dus een aanduiding van d-f-a(-c), maar niet van d-fis-a(-c) of d-f-as(-c).
3.2 Trappen en drieklanken.
Op elke toon van de toonladder kunnen we dus door tertsopeenstapeling akkoorden vormen. Hieronder een voorbeeld akkoordenbouw op de toonladder van C-groot en voor a-klein (harmonisch).
%%stretchlast 1 X:1 %T:C majeur %C:composer M:none L:1/1 K:C clef=treble "M"[CEG] "m"[DFA] "m"[EGB] "M"[FAc] "M"[GBd] "m"[Ace] "v"[Bdf] w: I II III IV V VI VII X:2 %T:A harmonisch mineur %C:composer M:none L:1/1 K:C clef=treble "m"[A,CE] "v"[B,DF] "o"[CE^G] "m"[DFA] "M"[E^GB] "M"[FAc] "v"[^GBd] w: I II III IV V VI VII
| M | = | majeur |
| m | = | mineur |
| v | = | verminderd |
| o | = | overmatig |
Akkoorden kun je dus localiseren via Romeinse cijfers. Op I (= 1e trap) staat de drieklank c-e-g, op II (de 2e trap) d-f-a- etc.
Onthoud: op trap V staat in majeur en harmonisch mineur altijd een grote drieklank.
3.2 Trappen en septiemakkoorden.
Ook kunnen we weer op iedere toon van een majeur- of mineurtoonladder een septime-akkoord opstellen. Deze septime-akkoorden verschillen onderling in hun samenstelling en hebben een eigen naam. Hierna eerst de septime-akkoorden op de trappen van de majeur toonladder, dan op de mineur-toonladder (harmonisch).
X:1 %T:C majeur %C:composer M:none %change only the field L: when using ABC L:1/1 K:C clef=treble "M"[CEGB] "m"[DFAc] "m"[EGBd] "M"[FAce] "Dom"[GBdf] "m"[Aceg] "hv"[Bdfa] w: I II III IV V VI VII X:1 %T:A harmonisch mineur %C:composer M:none %change only the field L: when using ABC L:1/1 K:C clef=treble "kg"[A,CE^G] "hv"[B,DFA] "o"[CE^GB] "m"[DFAc] "Dom"[E^GBd] "M"[FAce] "v"[^GBdf] w: I II III IV V VI VII
| M | = | majeur |
| m | = | mineur |
| v | = | verminderde |
| hv | = | halfverminderde |
| o | = | overmatig |
| Dom | = | dominant |
Onthoud: op trap V staat in majeur en harmonisch mineur altijd een dominant septiemakkoord.