%%stretchlast 1
%%vocalfont Times-Roman 12
%%gchordfont Times-Roman 12
%%topspace -0.5cm

%%beginps
/h_brackets_z { 
moveto -6 3 rmoveto 
gsave 
2 2 rmoveto 
0 -4 rlineto 
12 add 0 rlineto 
0 4 rlineto 
stroke 
grestore 
} def 
%%endps
%%deco h_br( 7 - 10 0 0 
%%deco h_br) 7 h_brackets_z 20 0 0

%%beginps
/h_brackets_z { 
moveto -6 3 rmoveto 
gsave 
2 2 rmoveto 
0 -4 rlineto 
12 add 0 rlineto 
0 4 rlineto 
stroke 
grestore 
} def 
%%endps
%%deco h_br( 7 - 10 0 0 
%%deco h_br) 7 h_brackets_z 20 0 0

1. Tussendominant en gemeenschappelijke tonen (common tones)

Laten we beginnen met een korte samenvatting. Aan elke klank kan een eigen kunstmatige dominant voorafgaan, de zogenaamde toegepaste (secundaire of geleende) dominant. Om deze dominantfunctie te hebben, zijn enkele wijzigingen ten opzichte van de huidige toonsoort nodig. Voorbeeld:

X:1
M:2/2
L: 1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:C
V:1
[E16G16c16] | "normal II"[G16A16-c16] | [F8A8d8] z8 ||[E16G16c16] | "alteration C#"[G16A16-^c16] | [F8A8d8] z8 ||
V:2
C,16 | A,,16 | D,8 z8 ||C,16 | A,,16 | D,8 z8 ||
w: I VI7 II I [V7] II 

De verbinding tussen een tussendominant [V] of [V7] en de volgende klank kan worden beschreven als een kunstmatige V-I relatie. We weten al dat V en I een toon gemeen hebben, wat garant staat voor een sterke verbinding tussen V en I. Voorbeeld:

X:1
T: Tussendominant [V] en [V7] > II in C majeur en toon A als common tone
M:2/2
L: 1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
%%composerspace -0.5cm
K:C
V:1
[E16G16c16] | [E16A16-^c16] | [F8A8d8] z8 ||[E16G16c16] | [G16A16^c16]- | [F8A8d8] z8 ||"@0,25common tone A in different voices"[E16G16c16] | [G16E16-^c16] | [F8A8d8] z8 ||"@0,25now common tone A in the same"[E16G16c16] | [A16E16^c16] | [F8A8d8] z8 ||
V:2
C,16 | A,,16 | D,8 z8 || C,16 | A,,16 | D,8 z8 || C,16 | A,,16 | D,8 z8 || C,16 | G,,16 | F,,8 z8 || 
w: I [V] II I [V7] II I [V7] II I [V2] II6

Merk op dat de wijziging alleen de functie van het akkoord verandert en geen toonsoortwijziging impliceert (dat zou een modulatie zijn).

Een van de leuke kanten van de Dominant 7 als tussendominan is zijn veelzijdigheid: je kunt altijd -onafhankelijk van de huidige toonligging- een klank schrijven met de structuur van een Dominant 7 (hetzelfde geldt voor de zwakkere majeur drieklank). Als je weet welke klank een tussendominant moet krijgen, hoef je alleen maar wat rekenwerk te doen: om II uit te werken met een voorafgaande tussendominant Dom7 hoef je alleen maar de vijfde toon naar de grondtoon van II te bepalen, dus toon A naar de grondtoon D, en dan een Dominant 7 op A bouwen.

Samenvattend de tussendominanten [V7] in C majeur:

- [V7] voorafgaand aan V = d- f# - a - c in plaats van de diatonische d - f - a - c
- [V7] voorafgaand aan IV = c - e - g - bb in plaats van de diatonische c - e - g - b
- [V7] voorafgaand aan VI = e - g# - b - d in plaats van de diatonische e - g - b - d
- [V7] voorafgaand aan II = a - c# - e - g in plaats van de diatonische a - c - e - g
- [V7] voorafgaand aan III = b - d# - f# - a in plaats van de diatonische b - d - f - a

2. Ontdek de power van tussendominanten in een tegengestelde beweging (Dominant 7)

De vorige techniek is de procedure die men normaal gebruikt: welk geluid moet worden uitgewerkt?

Hier ben ik -> ik selecteer mijn doel -> ik werk mijn doel uit met een voorafgaande tussendominant

Het omgekeerde is echter ook mogelijk en zeer effectief: je weet waar je bent (tonaal gesproken) en verwacht inspiratie over het vervolg van je geselecteerde tussendominant!

Hier ben ik -> ik selecteer een dominant 7 -> en ik word geïnspireerd tot een passend vervolg

Het selecteren van een toon als gemeenschappelijke toon opende nieuwe en ongekende mogelijkheden. Enkele voorbeelden (met gebruik van omkeringen om je op rijkere progressies te wijzen).

X:1
%T:
M:2/2
L: 1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:C
V:1
"1"[E16-G16c16] |"common tone" E16- | "kleur"[B,DE]16- |[A,CE]16 ||
V:2
C,16 | x16 | ^G,,16 | A,,16 ||
w: I [V] VI
%
V:1
"2"[E16-G16c16] |"common tone" E16- | "kleur"[C-EG]16 |[CCF]16 ||
V:2
C,16 | x16 | _B,,16 | A,,16 ||
w: I [V] IV6

X:1
%T:
M:2/2
L: 1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:C
V:1
"3"[E16-G16c16] |"common tone" E16- | "kleur"[A,EG]16 |[A,DF]16 ||
V:2
C,16 | x16 | ^C,16 | D,16 ||
w: I [V] II
%
V:1
"4"[E16-G16c16] |"common tone" E16- | "modulatie naar e.g. B mineur!"[E^F^A]16- |[D^FB]16 ||
V:2
C,16 | x16 | ^C,16 | D,16 ||
w: I [V] VII5#~=e.g.~I~in~B~minor

Je hebt vast ontdekt wat ik deed: ik gebruikte toon E als grondtoon, als terts, als kwint en als septiem van een Dominant 7. Het laatste voorbeeld liet een modulatie zien - omdat er een gemeenschappelijke toon moet zijn. Het is vrij eenvoudig om de andere voorbeelden aan te passen, zodat een modulatie mogelijk is. Voorbeeld:

X:1
%T:
M:2/2
L: 1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:C
V:1
"3 modified"[E16-G16c16] |"common tone" E16- | [A,EG]16 |[A,D^F]16 ||
V:2
C,16 | x16 | ^C,16 | D,16 ||
w: I [V] ?

Het vraagteken onder de laatste klank suggereert dat er verschillende vervolgen mogelijk zijn, bijvoorbeeld naar D-groot, naar G-groot en naar A-groot om je de gemakkelijkste oplossingen te geven.

Het zal je duidelijk zijn dat het kiezen van een andere toon dan E andere mogelijkheden geeft.

3. Ontdek de power van tussendominanten in tegengestelde beweging (Verminderd 7)

De Dominant 7 uit de vorig voorbeelden kan gemakkelijk vervangen worden door een Verminderd 7, dat dezelfde functie kan hebben: kleur en modulatie. Laten we de G als common tone nemen. Bestudeer de vier Dim7 klanken gebaseerd op een toon G.

X:1
M:none
L:1/16
K:C clef=treble
[G_B_d__f]16 |[EG_B_d]16| [^CEG_B]16| [^A,^CEG]16 ||
w:G~is~root G~is~third G~is~fifth G~is~seventh

Is het je opgevallen dat al deze vier versies enharmonisch dezelfde tonen gebruiken? Elke variant heeft zijn follow up. We gebruiken [VII] om een verminderde klank als toegepaste dominant te bestempelen (omdat die van nature op VII staat - in harmonisch mineur).

X:1
%T:
M:2/2
L: 1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:C
V:1
"1"[E16G16-c16] |"common tone" G16- | "kleur"[EG_B]16 |[FFA]16 ||
V:2
C,16 | x16 | ^C,16 | D,16 ||
w: I [VII] II
%
V:1
"2"[E16G16-c16] |"common tone" G16- | "modulation"[^CEG]16 |[B,^D^F]16 ||
V:2
C,16 | x16 | ^A,,16 | B,,16 ||
w: I [VII] ?
%
V:1
"3"[E16G16-c16] |"common tone" G16- | "kleur"[E_B_d]16 |[FAc]16 ||
V:2
C,16 | x16 | G,16 | A,16 ||
w: I [VII] IV6
%
V:1
"4"[E16G16-c16] |"common tone" G16- |  "modulation"[G_B__F]16 |[_G_B_E]16 ||
V:2
C,16 | x16 | _D,16 | _E,16 ||
w: I [VII] ?

4. Ketting van tussendominanten

Een ketting van tussendominanten brengt niet alleen nieuwe mogelijkheden om te moduleren, maar ook verrassende harmonische progressies. Voorbeeld van dat laatste: elke tussendominant wordt voorafgegaan door zijn eigen tussendominant, in dit voorbeeld door dominant 7 akkoorden.

X:1
%T:
M:none
L: 1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:Amaj
V:1
[EAc]16 [^EBc]16 [=E^Ac]16 [^D=AB]16 [=DGB]16 [C=GA]16 [B,FA]16 [DE^G]16 [CEA]16 ||
V:2
A,,16 C,16 F,16 B,,16 E,16 A,,16 D,16 E,16 A,,16 ||
w: * [V] [V] [V] [V] [V] II6 V I

Nogmaals, ik gebruik nu omkeringen voor een soepeler stemvoering.

X:1
%T:
M:none
L: 1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:Amaj
V:1
[EAc]16 [^EBc]16 [=E^Ac]16 [^D=AB]16 [=DGB]16 [C=GA]16 [B,FA]16 [DE^G]16 [CEA]16 ||
V:2
A,16 G,16 F,16 F,16 E,16 E,16 D,16 E,16 A,,16 ||
w: * [V] [V] [V] [V] [V] II6 V I

Merk op dat alle tussendominanten met elkaar verbonden zijn door een common tone

Als je deze ketting van tussendominanten onderbreekt kun je gemakkelijk moduleren. Twee voorbeelden:

X:1
T:Van A majeur naar B majeur
M:none
L: 1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
composerspace -0.5cm
K:Amaj
V:1
[EAc]16 [^EBc]16 [=E^Ac]16 [^DFB]16 [CF^A]16 [^DFB]16 ||
V:2
A,16 G,16 F,16 F,16 F,,16 B,,16 ||
w: * [V] [V]=V~in~Bmajeur V_ I

X:1
T:Van A majeur naar G mineur
M:none
L: 1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:Amaj
V:1
[EAc]16 [^EBc]16 [=E^Ac]16 [^D=AB]16 [=DGB]16 [C=GA]16 [D=G_B]16 [D^FA]16 [_B,DG]16 ||
V:2
A,16 G,16 F,16 F,16 E,16 E,16 D,16 D,16 G,,16 ||
w: * [V] [V] [V] [V] [V] V_ I
w:~
w:******G~mineur~

Een eenvoudige wijziging in de onderstem - leidend tot de zogenaamde French sixth (eerse omkering van een hardverminderd septiemakkoord) - maakt de laatste modulatie krachtiger:

X:1
T:Van A majeur naar G mineur
M:none
L: 1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:Amaj
V:1
[EAc]16 [^EBc]16 [=E^Ac]16 [^D=AB]16 [=DGB]16 [C=GA]16 [D=G_B]16 [D^FA]16 [_B,DG]16 ||
V:2
A,16 G,16 F,16 F,16 E,16 "x"_E,16 D,16 D,16 G,,16 ||
w: * [V] [V] [V] [V] [V] V_ I
w:~
w:******G~mineur~

5. Expansie ketting van tussendominanten

In Jazzmuziek is de progressie II-V een eenheid. Dat betekent dat een keten van tussendominanten kan worden uitgebreid door elke [V] te vervangen door [II -V]. De basisprogressie:

X:1
%T:
M:none
L: 1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:none
V:1
[EG^c]16 [D^F=c]16 [D=FB]16 [=CE_B]16  ||
V:2
A,16 D,16 G,16 C,16 ||
w: [V] [V] [V] [V]

Vervangen van [V] door [II-V] leidt tot:

X:1
%T:
M:none
L: 1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:none
V:1
[GBd]16 [EG^c]16 [EG=c]16 [D^F=c]16 [D=F=c]16 [D=FB]16 [D=F_B]16 [=CE_B]16  ||
w:[II V] [II V] [II V] [II V]
V:2
!h_br(!E,16 !h_br)!A,16 !h_br(!A,,16 !h_br)!D,16 !h_br(!D,16 !h_br)!G,16 !h_br(!G,,16 !h_br)!C,16 ||

Merk op dat op elke II een kleine septiem akkoord wordt gebouwd. Een variant op deze progressie is:

X:1
%T:
M:none
L: 1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:none
V:1
[GBd]16 [EG^c]16 [D=F=c]16 [D=FB]16 [C_E_B]16 [CFA]16  ||
V:2
E,16 A,16  D,16 G,16 C,16 F,16 ||
w: * Dom7 * Dom7 * *

6. Charlie Parker's legacy

In de zogenaamde 'Confirmation sequence' (naar Charlie Parkers compositie) is elk te verwachten kleine septiem akkoord vervangen door een halfverminderde septiem septiem akkoord. En soortgelijke bluespatronen worden 'Bird blues' genoemd, naar de bijnaam van Charlie Parker.

X:1
%T:
M:none
L: 1/16
V:1 clef=treble
V:2 clef=bass
%%staves {1 2}
K:none
V:1
[G_Bd]16 [EG^c]16 [F_A=c]16 [=FGB]16 [_E_G_B]16 [CFA]16  ||
V:2
E,16 A,16  D,16 G,16 C,16 F,16 ||