Thema als inhoud van frase en periode

Een thema is een muzikale grootheid, vaak onderwerp van of uitgangspunt voor een compositie. Een thema is moeilijk af te bakenen. Vaak kun je niet aangeven waar het einde van een thema ligt, omdat einde en vervolg veelal naadloos in elkaar overgaan. Daarvoor zijn er in het algemeen twee redenen aan te geven:

• in de eerste plaats heeft een thema vaak 'motivische' energie, d.w.z. de motieven waaruit het thema bestaat vragen om een 'verwerking', voorbij het thema;
• in de tweede plaats: talrijke melodieën moduleren resp. eindigen ook 'open'.

Kenmerkend voor een thema is dus zijn open einde, motivisch en/of melodisch.

Voorbeelden van thema's vind je bij de fuga en basso ostinato composities.

Thema's laten zich in 3 categorieën onderscheiden:

• naar toonaard: modulerend (vb. 1a) versus niet-modulerend (n.b. binnen tonaal kader; vb 1b)
• naar afbakening: duidelijk begrensd (2a) versus niet begrensd (vb 2b)
• naar motieffrequentie: gebaseerd op 1 motief (vb 3a) versus gebaseerd op meer dan 1 motief (vb 3b)