%%stretchlast 1 %%setfont-1 Times-Bold 20 %%setfont-3 Times-Bold 16 %%setfont-4 Times-Roman 14 %%setfont-2 Times-Bold 12 %%setfont-9 Times-Italic 10 %%titlefont Times-Bold 16 %%titlespace -0.1cm %%subtitlefont Times-Roman 14 %%textfont Times-Roman 12 %%vocalfont Times-Roman 12 %%annotationfont Times-Roman 12
Modulatie strategieën
In de literatuur wordt modulatie vaak gezien vanuit een harmonisch standpunt. Dat is niet mijn opvatting, die is primair melodisch. Toch kunnen speciale harmonieën een rol spelen bij modulatie. Bestudeer de voorbeelden hieronder en je zult het begrijpen. Merk op dat elke strategie wordt geïllustreerd met een paar voorbeelden. Deze en vele andere voorbeelden zijn te vinden in het referentiemateriaal, hoofdstuk Harmonie, Modulatie.
Strategie 1: modulatie via een gemeenschappelijke toon (pivot tone)
X:1 T:van C majeur naar C mineur T:Strategie: gemeenschappelijke toon M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 [E8G8c8] [D8G8B8] | [E8G8c8] C8 | C8 C8 | [C8D8_A8] [B,8D8G8]| [C8_E8G8] z8 |] V:2 C,8 G,8 | C,8 z8 | Z| F,8 G,8 | C,8 z8 |]
Voorbeeld 1
X:2 T:van C majeur naar C# mineur T:Strategie: gemeenschappelijke toon M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 [E8G8c8] [D8G8B8] | [E8G8c8] E8 | E8 E8 | [^G,8^C8E8] [^G,8^B,8^D8]| [^G,8^C8E8] z8 |] V:2 C,8 G,8 | C,8 z8 | Z| ^C,8 ^G,,8 | ^C,8 z8 |]
Voorbeeld 2
X:3 T:van C majeur naar C# mineur T:Strategie: gemeenschappelijke toon M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 [E8G8c8] [D8G8B8] | [E8G8c8] E8 | E8 E8 | [E8A8^c8] [^D8^G8^B8]| [E8^G8^c8] z8 |] V:2 C,8 G,8 | C,8 z8 | Z| ^F,,8 ^G,,8 | ^C,8 z8 |]
Voorbeeld 3
Strategie 2: modulatie via een sequens
X:1 T:van C majeur naar Bb majeur T:Strategie: sequens M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 [E8G8c8] [D8G8B8] | [E8G8c8] C8/4D8/4F4 | D8/4F8/4G4 F8/4G8/4_B8/4G8/4 | [C8G8_B8] [C8_E8A8]| [D8F8_B8] z8 |] V:2 C,8 G,8 | C,8 z8 | Z| _E,8 F,8 | _B,,8 z8 |]
Voorbeeld 4
X:2 T:van C majeur naar G majeur T:Strategie: sequens M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 [E8G8c8] [D8G8B8] | [E8G8c8] B8/4A8/4B8/4d8/4 | A8/4G8/4A8/4c8/4 G8/4^F8/4G8/4B8/4 | [C8E8A8] [C8D8^F8] | [B,8D8G8] z8 |] V:2 C,8 G,8 | C,8 z8 | Z| A,,8 D,8 | G,,8 z8 |]
Voorbeeld 5
X:3 T:van C majeur naar F majeur T:Strategie: sequens M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 c8 d8 | e4 f8/4e8/4 d4 e8/4d8/4 | c4 d8/4c8/4 _B8/4A8/4B8/4c8/4 | A8/4G8/4A8/4_B8/4 G8/4F8/4G8/4A8/4 | F8/4E8/4 F8 E4 | F8 z8 |] V:2 C,4 C8 B,4 | C8 G,8 | A,8 E,8 | F,8 C,8| D,4_B,,4 C,8 | F,,8 z8 |]
Voorbeeld 6
Strategie 3: modulatie via gemeenschappelijk akkoord (pivot chord)
X:1 T:van C majeur naar D mineur T:Strategie: II in C majeur = I in D mineur M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 [E8G8c8] [D8G8B8] | [E8G8c8] [D8F8A8] | [D8G8_B8] [^C8E8A8] | [D16F16A16] |] V:2 "_I"C,8 "_V"G,8 | "_I"C,8 "_II = I"D,8 | "_IV"G,8 "_V"A,8 | "_I"D,16 |]
Voorbeeld 7
X:3 T:van C majeur naar F majeur T:Strategie: IV in C majeur = I in F majeur M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 [E8G8c8] [D8G8B8] | [E8G8c8] [F8A8c8] | [F8_B8d8] [E8G8c8] | [F16A16c16] |] V:2 "_I"C,8 "_V"G,8 | "_I"C,8 "_IV = I"F,8 | "_IV"_B,,8 "_V"C,8 | "_I"F,,16 |]
Voorbeeld 8
X:4 T:van C majeur naar G majeur T:Strategie: V in C majeur = I in G majeur M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 [E8G8c8] [D8G8B8] | [E8G8c8] [D8G8B8] | [C8E8A8] [C8D8^F8] | [B,16D16G16] |] V:2 "_I"C,8 "_V"G,8 | "_I"C,8 "_V = I"G,,8 | "_II"A,,8 "_V"D,8 | "_I"G,,16 |]
Voorbeeld 9
X:1 T:van C mineur naar Eb majeur T:Strategie: VI in C mineur = IV in Eb majeur M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:Cmin V:1 [E8G8c8] [D8G8=B8] | [E8G8c8] [E8A8c8] | [D8F8B8] [B,8F8A8] | [B,16E16G16] |] V:2 "_I"C,8 "_V"G,8 | "_I"C,8 "_VI = IV"A,,8 | "_V"B,,8 "_V6;\240 5"D,8 | "_I"E,16 |]
Voorbeeld 10
X:2 T:van C mineur naar F mineur T:Strategie: IV in C mineur = I in F mineur M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:Cmin V:1 [E8G8c8] [D8G8=B8] | [E8G8c8] [F8A8c8] | [F8B8_d8] [=E8G8c8] | [F16A16c16] |] V:2 "_I"C,8 "_V"G,8 | "_I"C,8 "_IV = I"F,8 | "_IV"B,,8 "_V"C,8 | "_I"F,16 |]
Voorbeeld 11
Strategie 4: modulatie via Dom7 van de doeltoonsoort
X:1 T: T:van C majeur naar Db majeur via Dom7 M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 [E8G8c8] [D8G8B8] | [E8G8c8] [_E8_G8c8] | [_D8F8_d8] [_G8_B8d8] | [F8_A8_d8] [_G8A8c8] | [F16_A16_d16] |] V:2 C,8 G,,8 | C,8 _A,,8 | _D,8 _G,,8 | _A,,16 | _D,16 |]
Voorbeeld 12
X:2 T: T:van C majeur naar Db mineur via Dom7 M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 [E8G8c8] [D8G8B8] | [E8G8c8] [_E8_G8c8] | [_D8_F8_d8] [_G8__B8d8] | [_F8_A8_d8] [_G8A8c8] | [_F16_A16_d16] |] V:2 C,8 G,,8 | C,8 _A,,8 | _D,8 _G,,8 | _A,,16 | _D,16 |]
Voorbeeld 13
Strategie 5: modulatie via Dim7 van de doeltoonsoort
X:1 T:van C majeur naar Db majeur via Dim7 M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 [E8G8c8] [D8G8B8] | [E8G8c8] [_E8_G8c8] | [_D8F8_d8] [_G8_B8d8] | [F8_A8_d8] [_G8A8c8] | [F16_A16_d16] |] V:2 C,8 G,,8 | C,8 A,,8 | _B,,8 _G,,8 | _A,,16 | _D,16 |]
Voorbeeld 14
X:2 T:van C majeur naar Db mineur via Dim7 M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=bass %%staves [1 2] K:C V:1 [E8G8c8] [D8G8B8] | [E8G8c8] [_E8_G8c8] | [_D8_F8_d8] [_G8__B8d8] | [_F8_A8_d8] [_G8A8c8] | [_F16_A16_d16] |] V:2 C,8 G,,8 | C,8 A,,8 | _B,,8 _G,,8 | _A,,16 | _D,16 |]
Voorbeeld 15
Strategie 6: modulatie via de enharmonisch equivalent van Dom7 of Dim7 van de doeltoonsoort
X:1 T:van C majeur naar B mineur T: Strategie: het mineur 7 interval is enharmonisch gelijk aan overmatig 6 interval M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=treble V:3 clef=treble V:4 clef=bass %%staves [(1 2 3) 4] K:C V:1 e8 f8 | e8 ^e8 | ^f8 ^f8 | ^f8 z8 |] V:2 c8 d8 | c8 d8 | d8 ^c8 | d8 z8 |] V:3 c8 B8 | c8 B8 | B8 ^A8 | B8 z8 |] V:4 C,8 "_Dom 7"G,,8 | C,8 "_German sixth"G,,8 | ^F,,8 ^F,,8 | B,,8 z8 |]
Voorbeeld 16
X:2 T:van C majeur naar B majeur T: Strategie: het mineur 7 interval is enharmonisch gelijk aan overmatig 6 interval M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=treble V:3 clef=treble V:4 clef=bass %%staves [(1 2 3) 4] K:C V:1 e8 d8 | c8 ^^c8 | ^d8 ^c8 | B8 z8 |] V:2 c8 B8 | G8 B8 | B8 ^A8 | ^F8 z8 |] V:3 G8 F8 | E8 ^E8 | ^F8 ^F8 | ^D8 z8 |] V:4 C,8 "_Dom 7"G,,8 | C,8 "_German sixth"G,,8 | ^F,,8 ^F,,8 | B,,8 z8 |]
Voorbeeld 17
X:2 T:van A mineur naar C mineur T: Strategie: enharmoniseren van een Dim7 M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=treble V:3 clef=treble V:4 clef=bass %%staves [(1 2 3) 4] K:C V:1 E8 E8 | E8 F8 | _E8 D8 | _E8 z8 |] V:2 C8 B,8 | C8 D8 | C8 B,8 | C8 z8 |] V:3 A,8 ^G,8 | A,8 ^G,4 _A,4 | G,8 G,8 | G,8 z8 |] V:4 A,8 E,8 | A,,8 B,,8 | C,8 G,,8 | C,,8 z8 |]
Voorbeeld 18
X:3 T:van A mineur naar D majeur T: Strategie: enharmoniseren van een Dim7 M:2/2 L: 1/16 V:1 clef=treble V:2 clef=treble V:3 clef=treble V:5 clef=bass %%staves [(1 2 3) 4] K:C V:1 A8 ^G8 | A8 "^x"^G8 | A8 A8 | A8 z8 |] V:2 E8 D8 | E8 F4 ^E4 | ^F8 E8 | ^F8 z8 |] V:3 C8 B,8 | C8 D8 | D8 ^C8 | D8 z8 |] V:4 A,8 E,8 | A,,8 B,,8 | A,,8 A,,8 | D,,8 z8 |]
Voorbeeld 19